Donald Trump Chiếu Rọi Vào Tư Duy Dân Chủ Của Người Việt

 Từng được xem là một khối gắn kết bởi lý tưởng chung, cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ đang đối mặt với một sự phân cực chưa từng có.
Donald Trump xuất hiện không chỉ như một nhân vật chính trị, mà còn như một lăng kính làm lộ rõ những lỗ hổng trong tư duy dân chủ và những vết thương chưa lành từ lịch sử Đệ nhất Cộng hòa.

Ở tuổi ngoài 80, ông Nguyễn Văn Đức, một trong những người đặt nền móng cho cộng đồng Việt tại thủ phủ Olympia, tiểu bang Washington, đang sống những ngày cô đơn nhất của đời tị nạn. Người cựu công chức này không phải vì thiếu thốn vật chất, nhưng ông đang mất đi thứ quý giá nhất, những người chiến hữu một thời.
Ông Đức là một nhân chứng sống của sự hình thành cộng đồng. Đến Mỹ từ cuối thập niên 70, ông từng tham gia ủng hộ phong trào Đông Tiến của Hoàng Cơ Minh, đến tổ chức các buổi gặp gỡ, kết nối những người nổi bật về thủ phủ Olympia của tiểu bang Washington.
Giữa thập niên 80 khi người Việt vẫn còn thưa thớt, ông Đức đứng ra tổ chức những buổi gây quỹ xây dựng đài tưởng niệm binh sĩ Mỹ tử trận tại Việt Nam. Hiện đài tưởng niệm này nằm trang trọng giữa các tòa nhà hành chính tiểu bang.
Ông cũng là người đặt những viên gạch đầu tiên cho các lớp Việt ngữ, giữ gìn hồn cốt dân tộc tại khu vực đông đúc của tiểu bang này.
Sự cô đơn của ông Đức không phải chuyện riêng của một cá nhân. Nó là tấm gương phản chiếu sự phân cực sâu sắc đang xé rời cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ.
Người Việt từng là một khối thống nhất ấy giờ đây vấp phải một bức tường ngăn cách mang tên Donald Trump. Donald Trump đã làm người Việt lộ rõ lỗ hổng trong tư duy dân chủ và những vết thương chưa lành từ lịch sử Đệ nhất Cộng hòa.
Từ chiến hữu trở thành như kẻ thù
Câu chuyện của ông Đức là nhát cắt cho thực trạng của người Việt tại Mỹ hiện nay.
Trước năm 2016, những khác biệt giữa đảng Dân chủ và Cộng hòa trong cộng đồng cũng chỉ là những cuộc tranh luận ôn hòa, những câu chuyện bên ly cà phê.
Nhưng kể từ khi ông Trump bước vào Nhà Trắng, chính trị không còn là lựa chọn. Nó trở thành một dạng đức tin.
"Trước năm 2020, chúng tôi vẫn bảo nhau rằng dù ông Trump thế nào, tình chiến hữu vẫn là trên hết. Nhưng đến năm 2024, mọi thứ đã đổ vỡ," ông Đức chua xót.
Cũng theo ông Đức, "Chúng tôi như sống ở hai thế giới nhận thức đối lập. Bạn bè tôi giờ đây phát tán tin giả, và nếu tôi phản biện, họ bảo tôi là kẻ phản bội."
Sự phân cực này trầm trọng đến mức ngôn từ chính trị bắt đầu mang dáng dấp của những chế độ độc tài mà chính người Việt từng chạy trốn.
Những câu kiểu, "không thích Trump thì về Việt Nam mà sống" xuất hiện ngày càng nhiều. Nó cho thấy một nghịch lý đau lòng trong cộng đồng. Nhiều người đi tìm tự do nhưng lại sẵn sàng bài trừ sự khác biệt bằng chính tư duy áp đặt mà họ từng là nạn nhân.
Thế hệ chống cộng và hệ sinh thái thông tin đóng
Vì sao một bộ phận lớn người Việt, đặc biệt là thế hệ lớn tuổi, lại ủng hộ mạnh mẽ đảng Cộng hòa và Donald Trump?
Một phần nằm ở sự bị động di cư như chạy trốn, dẫn đến rào cản ngôn ngữ để hội nhập với nơi ở mới.
Thế hệ đầu tiên phụ thuộc vào truyền thông tiếng Việt, nơi nhiều cựu quan chức cũ có ảnh hưởng lớn qua sách báo, các buổi sinh hoạt cộng đồng. Và trong suốt nhiều thập niên đã hình thành thái độ mặc định, "Đảng Cộng hòa bằng chống cộng". Trong khi đó đảng Dân Chủ bị đổ lỗi cho nguyên nhân dẫn đến thất bại của Việt Nam Công Hòa, nên bị cái nhìn thiếu thiện cảm.
Dần dần, một "hệ sinh thái thông tin đóng" được hình thành. Nó củng cố niềm tin sẵn có. Điều này tạo ra hiệu ứng vang vọng. Người đọc chỉ nghe những gì họ đã tin.
Thông điệp đơn giản và mạnh mẽ của ông Trump lấp đúng vào khoảng trống mà những nỗi sợ cũ để lại và hy vọng của người Việt, nên đã được  người Việt tiếp nhận một cách tự nhiên, không cần đặt câu hỏi.
Trong khi đó, thế hệ trẻ người Việt sinh ra tại Mỹ (Gen Z và Millennials) lại tiếp cận thông tin đa chiều. Họ có cái nhìn khác với cha ông.
Trong những bữa tiệc gia đình cuối tuần cuối cùng của tháng tư này mà tôi có tham gia, trong khi những người lớn tung hô những chính sách, việc làm của ông Trump, thì tôi cùng những người anh em trẻ được sinh ra ở đây cũng nói chuyện chính trị, nhưng theo cách nhìn khác.
Tôi thấy chính các em đã chủ động ra hiệu nói khẽ lại để tránh làm buồn lòng những người lớn đang say sưa ủng hộ Trump. Tôi thấy ở các em thái độ tôn trọng.
Nhưng cũng chính các em đặt câu hỏi cho tôi. Tại sao người Việt ở Mỹ lớn tuổi tự hào về nền giáo dục nhân bản và khai phóng của Việt Nam Cộng Hòa lại ủng hộ một chính sách chia rẽ và cực đoan của Trump?
Câu hỏi đó như khoảng cách thế hệ của người Việt tại Mỹ chưa có lời giải đáp.
Lời nguyền từ cái chết của người lập quốc
Để hiểu vì sao tâm lý trung thành tuyệt đối lại ăn sâu đến vậy, cần nhìn xa hơn hiện tại. Vì sao người Việt dễ rơi vào trạng thái tôn thờ cá nhân hoặc nhạy cảm với sự phản bội. Có lẽ người Việt cần nhìn về một vết thương lớn trong lịch sử. Cái chết của Tổng thống Ngô Đình Diệm năm 1963.
Ông Diệm là người khai sinh, đặt nền móng và tạo ra tính chính danh cho nền Đệ nhất Cộng hòa. Trong tâm thức Á Đông, ông chính là "người lập quốc".
Việc ông bị lật đổ và sát hại bởi chính những tướng lĩnh dưới quyền không chỉ là một cuộc đảo chính quân sự; nó là một sự sụp đổ về đạo lý và niềm tin.
Trong văn hóa chính trị Á Đông, tính chính danh không chỉ đến từ luật pháp, mà còn đến từ thiên mệnh và đạo đức người lãnh đạo.
Hành động sát hại người lập quốc dễ bị coi là một điềm xấu, một sự phản bội. Khi những người sống trong ngôi nhà tự tay phá bỏ nền móng của mình, cấu trúc phía trên không tránh khỏi sự sụp đổ.
Việc sát hại ông Diệm đã vô tình làm mất đi cái gốc đạo lý của chế độ. Hệ quả là miền Nam rơi vào vòng xoáy đảo chính liên miên, thiếu một bàn tay đủ mạnh và uy tín, cũng như chưa thể xây dựng được một nền dân chủ trưởng thành để quy tụ lòng dân.
Sự ra đi của ông Diệm để lại một khoảng trống quyền lực và sự tổn thương cho đến ngày Việt Nam Cộng Hòa sụp đổ.
Lòng trung thành hay sự thiếu hụt khoan dung dân chủ?
Sự ủng hộ mạnh mẽ dành cho Donald Trump hiện nay có lẽ là một biến thể của tâm lý khát khao lãnh tụ mạnh trong văn hóa Á Đông.
Người Việt dường như vẫn tìm kiếm một minh quân hoặc một bàn tay sắt để bám víu trong một thế giới đầy biến động.
Khi đã chọn tin vào một cá nhân, bất cứ sự phản biện nào cũng bị xem là phản bội.
Việc sát hại Ngô Đình Diệm tron

g quá khứ và sự chia rẽ vì Donald Trump hiện tại, tuy cách nhau hơn nửa thế kỷ và ở hai nửa bán cầu, nhưng lại gặp nhau ở một điểm chung: sự thiếu hụt lòng khoan dung dân chủ.
Dân chủ không chỉ là bầu cử, mà trên hết là chấp nhận sự khác biệt mà không xem đó là kẻ thù.
Trong quá tính tư duy Á Đông, sự trung thành thường được đặt cao hơn sự thật khách quan.
Chính vì vậy, khi có một nhân vật như Trump xuất hiện, nó kích hoạt lại toàn bộ những định kiến, nỗi sợ và lòng trung thành mù quáng vốn đã ăn sâu như tiềm thức lịch sử.
Câu chuyện của ông Nguyễn Văn Đức là một lời nhắc nhở, cộng đồng người Việt tại Mỹ không còn là một khối thống nhất.
Sự phân hóa này không chỉ đến từ chính trị Mỹ, mà còn bắt nguồn từ những vết sẹo lịch sử chưa bao giờ thực sự khép miệng.
Nếu không thể vượt qua được đối lập là phản bội để tiến tới sự khoan dung dân chủ, thì người Việt dù đang sống trên mảnh đất tự do vẫn sẽ còn mãi loay hoay tự giam mình trong cuộc chiến đã kết thúc hơn nửa thế kỷ trước.
Võ Ngọc Ánh
 x