Tuesday, 27 January 2026

Thực lực Hoa Kỳ

 Tuyết Lĩnh Davos: S Cáo Chung Ca o Tưởng Toàn Cu Và Tiếng Sm Ca Thc Lc Hoa K

 Davos, ngôi làng nh bé nm vt vo trên rng Alps, vn được xưng tng là "thánh đa" ca gii tinh hoa k tr (technocrats), năm nay li khoác lên mình mt bu không khí u ám l thường. Theo l thường, Din đàn Kinh tế Thế gii (WEF) là nơi các nguyên th quc gia, các t phú và gii hot đng xã hi t hi đ thc hin nhng nghi thc quen thuc ca "toàn cu lun" (globalism): nhng cái bt tay bóng by, nhng ba tic cocktail xa hoa, và nhng bài din văn được mài giũa tròn tra đến mc vô hi. H lên núi đ rao ging đo lý v "biến đi khí hu", v "công bng xã hi", và xung núi đ ký nhng văn kin ràng buc ch quyn quc gia vào nhng cơ chế siêu quc gia mơ h.

Năm nay, ch đ "A Spirit of Dialogue" (Tinh Thn Đi Thoi) được WEF treo cao như mt lá bùa h mnh. Nhưng tr trêu thay, cái "thn khí" y đã b xé toc bi mt cơn đa chn mang tên Donald J. Trump. Tng thng Hoa K không đến đây đ tham gia vào v kch l nghi; ông đến như mt "v quan tòa" bước vào phiên x, mang theo bn cáo trng đanh thép dành cho mt trt t thế gii cũ k đang rn nt.

S hin din ca phái đoàn Hoa K phái đoàn ln nht trong lch s, bao gm 5 B trưởng và hàng lot c vn cp cao không phi là s vinh danh cho Davos, mà là mt cuc  b" ca ch nghĩa thc dng (pragmatism) và tư tưởng "Hoa Kỳ Trên Hết" (America First).

I: S C KHÔNG LC MT BN LĨNH NG BIN CA ĐI QUC

Màn m đu cho chuyến đi lch s này mang đm màu sc kch tính, phn ánh đúng cái khí cht "hu s bt hong" ca mt siêu cường.

1.  Trc trc gia tng không và bn lĩnh ng biến:

Sáng sm ngày khi hành, chiếc chuyên cơ huyn thoi Không Lc Mt (Air Force One) đnh danh quân s VC-25A (s hiu đuôi 29000) gm vang ri đường băng Căn c Không quân Liên hp Andrews (Joint Base Andrews). Tuy nhiên, ch chưa đy 30 phút sau khi ct cánh, phi hành đoàn phát hin mt "tiu trc trc đin t" (minor electrical issue). Trong bu không khí căng thng ca an ninh nguyên th, mt quyết đnh tc thi được đưa ra: quay đu tr li.

Chiếc "Lâu đài bay" h cánh an toàn tr li Căn c Andrews. Điu đáng nói đây không nm cái "hng", mà cái "không gãy". Không có s hong lon, không có s hy b lch trình. Cơ chế d phòng ca Hoa K vn hành như mt c máy đng h Thy Sĩ chính xác tuyt đi.

2.  Chiếc "Chim St" thay thế và hành trình xuyên đi dương

Ngay lp tc, Mt V đã chuyn Tng Thng sang chiếc phi cơ d b, mt chiếc Boeing C-32A (phiên bn quân s hóa ca Boeing 757-200, thường được dùng cho Phó Tng thng hoc Ngoi trưởng). Gii quan sát hàng không (OSINT) nhn đnh đây có th là chiếc mang s hiu 98-0001 hoc 98-0002, ni tiếng vi kh năng cơ đng cao và h thng liên lc bo mt ti tân không kém gì VC-25A.

Đoàn tùy tùng khng l cũng được chia nh lên các Phi cơ Boeing C-32A. Các Vn ti cơ hng nng C-17 Globemaster III đã âm thm vn chuyn chiếc "Quái thú" (The Beast) và các Chiếc SUV đen tuyn đi theo h tng và trc thăng Marine One (loi VH-60N White Hawk) sang Zurich t trước. Khi chiếc C-32A đáp xung Zurich đúng gi, Tng thng không dùng đường b mà bước thng lên Marine One, xé gió tuyết bay thng đến bãi đáp an ninh ti Davos.

S c k thut đã không th làm chm bước chân ca người đng đu Nhà Trng. Nó tr thành mt thông đip ngm: Hoa K có th gp tr ngi, nhưng Hoa K không bao gi tr hn vi lch s.

II: HU TRƯỜNG DAVOS NHNG CÚ VA CHM CA HAI TH GII

Khi phái đoàn Hoa Kỳ bước vào Trung tâm Hi ngh, s xung đt gia hai h tư tưởng: "Dân tc ch nghĩa" (Nationalism) ca Trump và "Toàn cu hóa" (Globalism) ca Davos đã bùng n ngay t nhng cuc gp bên l.

1.  S "gh lnh" trong các ba tic Cocktail

Báo chí cánh t và các ngun tin tài chính như Financial Times đã ghi nhn nhng khonh khc "bng mt không bng lòng" đy sượng sùng. Ti các ba tic chiêu đãi, nơi gii tinh hoa Âu Châu thường t tp đ tán dương nhau, s xut hin ca các quan chc trong chính quyn Trump như B trưởng Thương mi Howard Lutnick đã gây ra nhng làn sóng phn ng tiêu cc.

Có tin tc tường thut rng ông Lutnick đã b "la ó" (heckled) nh hoc nhn nhng ánh nhìn gh lnh khi ông thng thng tuyên b v s tht bi ca toàn cu hóa. Thm chí, Christine Lagarde Ch tch Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), mt biu tượng ca gii k tr cũ được cho là đã ri khi phòng hp trong mt s kin khi các tranh lun tr nên quá gay gt v chính sách thuế quan ca M.

Đây không ch là s bt lch s ngoi giao; đây là ni s hãi. Gii tinh hoa Davos s hãi vì h nhn ra thi kỳ c din" ca h đã chm dt. Nhng ngôn t hoa m ca h không còn sc nng trước nhng con s thc tế mà phái đoàn M đưa ra.

2.  Chân dung nhng "k mng du" ti Lc đa Già

Tng thng Trump và các cng s đã không ngn ngi ch mt đt tên nhng sai lm ca gii lãnh đo Âu Châu trong các cuc trao đi song phương và bên l:

§  Ursula von der Leyen (Ch tch y ban Châu Âu): Bà đi din cho tư duy "cai tr bng quy chun". Trong bài phát biu ca mình, bà cnh báo v "vòng xoáy đi xung" (downward spiral) nếu M áp thuế, nhưng li l đi thc tế rng chính các quy đnh "xanh" cc đoan (Green Deal) ca bà đang bóp nght công nghip Châu Âu, khiến giá năng lượng tăng phi mã và đy các nhà máy tháo chy sang M và Trung Quc. Bà mun "t ch", nhưng li s phi tr cái giá ca s t ch: ngân sách quc phòng và s hy sinh tin nghi.

§  Emmanuel Macron (Tng thng Pháp): Mt nhà lãnh đo thích i ngôn". Macron đăng đàn ch trích ý đnh mua Greenland ca Trump là "ch nghĩa đế quc mi" và đe da dùng "khu bazooka thương mi" (trade bazooka) ca EU đ tr đũa. Nhưng trong mt phe cánh hu M, Macron là hình nh tiêu biu ca s bt lc: ông nói v sc mnh Âu Châu trong khi nước Pháp đang chìm trong bo lon, chia r sc tc và s tri dy ca các vùng "vô pháp" (no-go zones) do người nhp cư kim soát.

§  Mark Carney (Cu Thng đc Ngân hàng Anh/Canada): Đi din cho gii tài chính "Woke". Ông kêu gi các "cường quc tm trung" liên kết li đ chng li s "cưỡng bc". Nhưng vi Trump, đây ch là li than vãn ca nhng k mun hưởng th an ninh do M cung cp (free-riders) nhưng không mun đóng góp công bng.

III: CƠN ĐA CHN BC CC VÀ "VÒM KIM" (GOLDEN DOME)

Đim nóng nht ca ngh trình Davos 2026 không phi là AI hay khí hu, mà là Greenland.

1.  Tư duy Đa Chính tr "Thc Lc"

Tng thng Trump đã nâng vn đ Greenland t mt ý tưởng bt đng sn thành mt mnh đ an ninh sinh tn. Ông gn vic kim soát Greenland vi d án "Vòm Kim" (Golden Dome) – h thng phòng th tên la siêu thanh đa tng bo v lc đa M.

§  Lp lun: Đan Mch, vi quy mô quân s khiêm tn, không đ năng lc bo v hòn đo chiến lược này trước s nhòm ngó ca Nga và Trung Quc ti Bc Cc.

§  Yêu sách: M cn quyn kim soát thc tế (nếu không mun nói là s hu ch quyn) đ biến Greenland thành pháo đài bt kh xâm phm.

2.  Đòn by Thuế quan và s quy hàng ca NATO

Đ buc các đng minh phi "tnh ng", Trump đã tung ra ti hu thư: áp thuế 10-25% lên 8 quc gia Châu Âu nếu h cn tr. Gii lãnh đo Âu Châu ban đu phn ng d di, nhưng rt cuc, thc lc đã lên tiếng. Sau cuc gp vi Tng thư ký NATO Mark Rutte, mt "khuôn kh tha thun" (framework deal) đã được thiết lp. Trump tuyên b chiến thng, hy b lnh áp thuế. Dù chi tiết được gi kín, nhưng gii phân tích hiu rng: M đã đt được quyn tiếp cn quân s "vĩnh vin" và "vô hn" ti Bc Cc. Châu Âu đã phi lùi bước trước sc mnh ca đng USD và chiếc ô an ninh M.

3.  "Hi giáo hóa" và s sp đ văn hóa

Mt ch đ nhy cm nhưng được phái đoàn M khai thác trit đ là vn đ nhp cư và bn sc. Tng thng Trump đã tht lên mt câu nói gây chn đng: "Tôi yêu Châu Âu, nhưng Châu Âu đang đi sai hướng. Có nhng nơi Châu Âu mà ngày nay ta không còn nhn ra được."

Đây là đòn tn công trc din vào nhng th chính sách thiên t đang din ra ti Âu Châu:

§  H đã đ cho ch nghĩa Hi giáo cc đoan len li vào cu trúc xã hi.

§  H cho phép lut pháp tôn giáo song hành hoc thm chí ln át lut pháp quc gia ti mt s khu vc.

§  H không ưa nhng người yêu nước mun bo v văn hóa truyn thng bng cách dán nhãn "phân bit chng tc", trong khi li nhu nhược trước ti phm băng đng.

Trump không cn chi bi; ông ch cn giơ ra tm gương phn chiếu: mt Châu Âu già ci, s hãi, mt gc và đang t hy hoi mình nhân danh "bao dung".

IV: HI ĐNG HÒA BÌNH (BOARD OF PEACE) TRT T MI

Song song vi Greenland, Trump đã gii thiu "Hi đng Hòa bình" – mt t chc quc tế mang tính cht "công ty c phn" v an ninh.

§  Phí thành viên: 1 t USD cho mt ghế thường trc. Mt cái giá sòng phng: mun có tiếng nói, phi có đóng góp.

§  Mc tiêu: Thay thế s bt lc và quan liêu ca Liên Hip Quc.

Trong khi các nước như Pháp, Thy Đin t chi vì lý do "nguyên tc", thì hàng lot quc gia thc dng t Trung Đông, Nam M và Đông Âu đã xếp hàng xin gia nhp. Đây là minh chng cho thy thế gii đang chuyn dch t "đa phương đo lý" sang "song phương giao dch".

V: TOÀN VĂN BÀI PHÁT BIU CA TNG THNG HOA K DAVOS, THY SĨ

(Bn lược dch nhưng vn c gng gi đúng trng tâm ca bài phát biu:)

Tôi xin đa t. Tht hân hnh được tr li Đa-vt, Thy Sĩ, trước hi trường gm nhiu lãnh t thương gii, bng hu, c vài k bt đng, cùng toàn th quý v tân khách.

Tôi đến Din-đàn Kinh-tế Thế-gii năm nay vi tin tc hết sc phn khi t Hoa K. Hôm qua va đúng mt năm ngày tôi tuyên th nhm chc; hôm nay, sau mười hai tháng tr li Bch c, kinh tế quc gia đang đi phát: tăng trưởng bc phát, năng sut tăng vt, đu tư dâng cao, li tc dân chúng khi sc; lm phát đã b khc phc. Biên thùy vn m rng và him nguy nay đã khép cht, gn như bt kh xâm nhp. Hoa K đang chng kiến cuc chuyn hướng kinh tế mau l và mnh m nht trong lch s quc gia.

Dưới thi chính quyn tin nhim, quc gia b ám nh bi cnh "đình-tr kèm lm-phát": tăng trưởng thp mà giá c caocông thc ca khn cùng, tht bi và suy thoái. Còn nay, ch sau mt năm áp dng quc sách ca tôi, tình thế đi hn: lm phát gn như không đáng k, trong khi tăng trưởng đt mc d thường cao. Trong vài tháng gn đây, lm phát cơ bn mc thp; tăng trưởng quý cui năm được d liu rt cao, vượt xa đa s d đoán. Th trường chng khoán liên tiếp lp đnh mi, gia tăng lượng giá tài sn hưu trí và tiết kim ca đi chúng. Nhiu người dân đang sng khá hơn; tr cp lương thc gim; cam kết đu tư mi vào Hoa K tăng vt đến mc k lc, chưa tng thy nơi bt k quc gia nào.

Khi Hoa Kỳ vượng, thế gii cũng vượng. Hoa K là cơ s kinh tế ca đa cu. Lch s cho thy: chúng tôi đi xung thì thiên h chao đo; chúng tôi đi lên thì thiên h cùng đi lên. Điu làm tôi kinh ngc nht là tc đ chuyn biến: tôi tưởng phi lâu hơn, nhưng thành qu đến rt nhanh.

Chiu nay, tôi mun trình bày vì sao chúng tôi đt được "kỳ tích kinh tế" y, và chúng tôi s nâng cao mc sinh hot ca công dân lên tm chưa tng có. Đng thi, nhiu quc gia cũng có th ci thin nếu theo đường li chúng tôi. Thng thn mà nói, có nhng nơi ti Âu Châu nay đã đi khác đến mc khó nhn ra; người ta tr v t nhiu x và nói rng "không còn nhn ra na" — và đó là nhn xét theo nghĩa tiêu cc. Tôi quý Âu Châu và mun Âu Châu hưng thnh, nhưng hướng đi hin ti không đúng.

Trong nhiu thp niên, Hoa Thnh Đn và nhiu kinh đô Âu Châu hình thành mt "thói quen tư duy": mun tăng trưởng thì phi tăng chi tiêu công vô hn, dung túng di dân đi trà, và l thuc nhp khu vô tn. H xem lao đng nng nhc và k ngh trng yếu như th phi "tng xut" ra ngoài; h thay thế năng lượng r bng các đ án "xanh" tn kém; và h tưởng có th nâng đ quc gia bng cách nhp t nhng qun th dân cư hoàn toàn d bit t phương xa. Nhiu chính quyn Tây phương đã đi theo li y mt cách nh d, quay lưng vi nhng gì làm quc gia giàu mnh, phú cường và cường thnh.

Hu qu là bi chi ngân sách, thâm ht mu dch, n công phình đi, cùng làn sóng di dân đi trà quy mô chưa tng thy. Nhiu nơi trên thế gii đang b tn hi trước mt; có người lãnh đo không hiu điu gì xy ra, k hiu thì li bt đng.

Gii "chuyên gia" tng d báo rng nếu tôi chm dt mô thc tht bi y, kinh tế toàn cu s suy thoái và lm phát s bùng n. Nhưng thc tế trái ngược: chúng tôi chng minh h sai. Ch mt năm, chương trình ngh s ca chúng tôi to nên chuyn hóa mà Hoa K hơn mt thế k mi thy mt ln.

Chúng tôi không đóng ca ngun năng lượngchúng tôi khai m. Chúng tôi không dng nhng công trình năng lượng kém hiu quchúng tôi d b và ngưng chun thun. Chúng tôi không tăng quyn lc quan liêuchúng tôi tinh gin, cho h tr v khu vc tư, nơi h có th kiếm thu nhp cao hơn. Chúng tôi h thuế cho nhà sn xut ni đa, đng thi áp thuế quan vi ngoi quc đ bù đp tn hi mà h gây ra. Chúng tôi ct gim mnh biên chế liên bang, gim chi tiêu công, thu hp bi chi, và tháo g quy chế rườm rà vi tc đ rt ln.

Chúng tôi ban hành gim thuế quy mô ln, kèm nhng bin pháp khuyến khích doanh nghip m xưởng, tái đu tư, và chuyn dây chuyn sn xut v Hoa K. Mc tiêu là tái công nghip hóa, phc hi năng lc chế to, và làm cho vn liếng tìm v đt M.

V mu dch, nh thuế quan và đàm phán, chúng tôi thu hp mnh thâm ht; xut khu tăng; luyn kim ni đa gia tăng; kiến thiết công xưởng tăng mnh; th tc chun thun được gia tc đ công trình dng lên nhanh hơn. Chúng tôi ký kết các hip ước thương mi ln vi nhiu đi tác trng yếu, m rng tăng trưởng và làm cho th trường tài chính hưng phn nhiu quc gia tham d.

V năng lượng, chúng tôi đo ngược đường li khiến giá c tăng, xí nghip b chy và vic làm tun sang nhng nơi ô nhim hơn. Sn lượng khí đt, du ha tăng mnh; giá nhiên liu h đáng k ti nhiu tiu bang. Chúng tôi chun thun nhiu d án đin nguyên t thế h mi vi tiêu chun an toàn tiến b. Đng thi, chúng tôi quyết tâm gi v thế dn đu trong k ngh trí tu nhân to, bng cách m đường cho năng lc phát đin và h tng cn thiết cho các trung tâm công ngh quy mô ln.

Tôi cũng nhìn thy ti Âu Châu h qu ca nhng chính sách năng lượng cc đoan: sn lượng suy gim, giá đin leo thang, trong khi ph thuc ngun lc bên ngoài. Nhiu quc gia t trói tay mình bi ch trương phi thc tế, và cui cùng gánh chu tăng trưởng thp, mc sng suy gim, t l sinh thp, xáo trn xã hi do di dân t, d tn thương trước đi th ngoi bang, và quân lc thu nh.

Hoa Kỳ trân trng Âu Châu như mt khi văn minh cùng chung di sn. Chúng tôi cn đng minh cường kin, không phi đng minh suy nhược. Đây là vn đ an ninh quc gia. Và không có ví d nào rõ hơn vn đ lãnh th Băng Đo Greenland.

Tôi kính trng dân Greenland và dân Đan Mch, nhưng mi đng minh trong khi Bc-Đi-Tây-Dương phi có nghĩa v phòng th lãnh th ca mình. Thc tế là: đ bo đm an ninh Greenland trong v trí chiến lược gia Hoa K, Nga và Trung Quc, không ai có năng lc bo đm hu hiu ngoài Hoa K. Greenland là mt lãnh th rng ln, thưa dân, chưa phát trin, nhưng nm đa đim then cht ca Bc bán cu; giá tr chính yếu nm chiến lược an ninh, không phi các li đn đoán hi ht. Do đó, tôi ch trương xúc tiến đàm phán nhm đt mt gii pháp s hu và qun tr phù hp, đ tăng cường an ninh cho toàn khi đng minh, cho Âu Châu, và cho chính Hoa K.

Tôi nói thng: Hoa K đã gánh vác quá nhiu, cho quá nhiu, mà nhn li quá ít. Chúng tôi vn mun khi đng minh vng mnh, nhưng công bng là điu bt buc. Vi chiến tranh ti Đông Âu, tôi mun chm dt cnh máu đ vô ích. Tôi tin các bên liên h đu có nhu cu đt tha hip; mc tiêu ca tôi là ngăn sinh linh tiếp tc tiêu vong.

Mt nước M cường thnh và an ninh s giúp đng minh vng mnh. An ninh quc gia đòi hi an ninh kinh tế: biên thùy vng, quân lc mnh, và nn kinh tế phú cường. Chúng tôi đang kéo giá sinh hot xung, ci thin mc sng, h chi phí y dược, và chn chnh nhng méo mó tng làm đi chúng thit thòi. Chúng tôi cũng nhm đến vic tái lp nn tng "gic mng M", gi cho nhà là chn an cư ca dân chúng, không biến quc gia thành x ca người thuê.

Sau cùng, s phn vinh và tiến b to dng Tây phương không ch đến t điu khon thuế khóa, mà đến t văn hóamt gia tài quý báu mà Hoa K và Âu Châu cùng tha hưởng. Ta phi bo v gia tài y, tái khám phá tinh thn đã đưa Tây phương vượt khi hc ám đ đt đnh cao. Thi đi hin nay biến chuyn nhanh; k thut phát trin vi tc đ t tiên ta không th tưởng tượng. Cơ hi ln chưa tng có đang trước mt. Vi t tín, qu cm và kiên trì, chúng ta hãy nâng đ dân chúng, phát trin kinh tế, bo v đnh mnh chung, và kiến to mt tương lai tham vng hơn, rc r hơn, hùng tráng hơn nhng gì thế gii tng chng kiến.

Hoa Kỳ đã tr licường đi hơn, vng mnh hơn, tt đp hơn bao gi hết. Xin đa t.

VI: LI KT

Davos 2026 s đi vào lch s không phi vì nhng li ha hn sáo rng v mt thế gii đi đng, mà vì nó đánh du thi khc "tnh ng" bt buc ca phương Tây.

Tng thng Donald Trump, vi cú "biến thông" trên bu tri và bài din văn "chn đng" dưới mt đt, đã gi đi mt thông đip không th nhm ln: Thi k M gánh vác chi phí an ninh cho mt Âu Châu giàu có nhưng vô ơn, mt Âu Châu mi mê vi nhng gic mơ "Woke" (tnh thc gi hiu) mà quên đi bn phn quc phòng, đã vĩnh vin chm dt.

Âu Châu, vi nhng nhà lãnh đo thiên t đang chìm đm trong m bòng bong ca chính sách nhp cư sai lm và năng lượng đt đ, đang đng trước ngã ba đường đnh mnh: Hoc là chp nhn "lut chơi" ca thc lc tr tin đ được bo v, siết cht biên gii, và t b nhng o tưởng xanh; hoc là tiếp tc chìm đm trong s suy đi và b lch s b li phía sau như mt vin bo tàng ca quá kh.

Tiếng sm t Davos không ch làm rung chuyn nhng đnh núi tuyết, mà còn làm rung chuyn c nn móng ca trt t thế gii cũ k. Và nếu Âu Châu không chu tnh, thì lch s s tnh thay h bng cái cách mà lch s vn làm: lnh lùng, vô tư và tàn nhn.

Howard Mai / Hoa Kỳ

--
B
n nhn được thư này vì bn đã đăng ký vào nhóm Google Groups "CHIEN SI CONG HOA".
Đ
hy đăng ký khi nhóm này và ngng nhn email t nhóm, hãy gi email đến chiensiconghoa+unsubscribe@googlegroups.com.
Đ
xem cuc tho lun này, hãy truy cp vào https://groups.google.com/d/msgid/chiensiconghoa/CAKtO7RhW2Vx3J7eJxMAGNGpkRrC9ZcH6VVuCg2iV8Gf

No comments:

Post a Comment